حسين قرچانلو
353
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
دارد . برخى اتاق بيشترى دارند . هر هتل حوض و آبريزى دارد . در صحن ( هتلها ) چاههايى براى ريختن فاضلاب وجود دارد ؛ در ايتاليا هرگز ساختمانهايى شبيه به آنها نديدهام بجز مدرسه اسپانياييها كه در بولونياست و كاخ كاردينال سان جورج در روم ، در همهء اتاقهاى هتل به راهروى باز مىشود ، اما با وجود زيبايى اين هتلها و وسعت آنها ، زندگى در آنها تنفّرآور است ؛ زيرا از خانواده و فرش و اثاث خانه خالى است . صاحب هتل به كرايهكننده يا ( مسافر ) . . . روپوش و حصيرى مىدهد و هرگاه مسافر قصد كند كه غذا بخورد ، بايد خودش چيزى بخرد و به صاحب هتل بدهد تا آن را براى او بپزد . « 1 » لئون دربارهء آسيابهاى فاس مىنويسد : داخل شهر چهارصد آسياب است كه داراى سنگهاى گردانند . هر آسياب از يك ساختمان بزرگ تشكيل شده است كه سالن بزرگى نيز دارد و بر فراز ستونهاى بزرگى استوار شده است و در اطراف آن سالن چند سنگ گردان ( آسياب ) وجود دارد ، شايد پنج يا شش سنگ گردان . برخى از فروشندگان آرد ، آسيابها را اجاره مىكنند . آنها دانهها را مىخرند و آسياب مىكنند و آرد آنها را در دكانهايى كه اجاره كردهاند ، مىفروشند و از راه فروش آنها سود كلانى به دست مىآورند . همهء اين آسيابها در تملك جوامع ( مساجد جامع ) و مدارس و تعداد كمى از آنها در تملك اشخاص است . كرايه آنها بسيار بالاست و به حدود سه مثقال ( درهم مسكوك ) مىرسد . صنعتگران و بازارها و مغازههاى فراوانى در شهر فاس است . صاحبان مشاغل در فاس در نقاط مختلف شهر پراكندهاند . مغازههاى مردم در اطراف جامع قرويين و در نزديك آن قرار دارد . به اين ترتيب حدود هشتاد دكان ( يا مغازه ) در اطراف جامع قرويين واقع است كه برخى از آنها به جامع چسبيدهاند و برخى در برابر جامع قرار دارند . در هر دكان دو فروشنده وجود دارد . در مغرب اين مغازهها ( و به احتمال در مغرب جامع قرويين ) سى مغازهء كتابفروشى وجود دارد . در جنوب آنها صد و پنجاه دكان لباس فروشى است كه لباس و كفش و لوازم خرّازى مىفروشند . آنها اجناس را از عمدهفروشان ( لباس و لوازم تحرير ) يك جا مىخرند و بعد به صورت اقساط مىفروشند و لباسدوزان كودكان نيز
--> ( 1 ) . همان ؛ ج 1 ، ص 229 - 232 .